IOD Isparta Okulu Dergisi 2791-6367 Süleyman Demirel Üniversitesi 10.5281/zenodo.18010288 Derleme Makalesi Medikal Etnosentrizm Medical Ethnocentrism https://orcid.org/0000-0002-8345-7887 ALKAN Feyzanur Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi 31 12 2022 2 1 37 46 14 04 2022 25 04 2022 2022 CC BY-NC 4.0

Etnosentrizmin özünde yer alan düşünce, kişilerin kendi iç grupları dışındaki diğer grupları bayağı, tabi konumda görmek ve ötekileştirmektir. İç-dış grup olgusu çerçevesinde yapılan bu değerlendirme kişilerin kendi gruplarına aidiyetini de yansıtmakta olup, gruba aidiyet ölçüsünde dışarıdakiler-dış grupları-değerlendirmenin de farklılaşabileceği ifade edilebilir. Zihnimizdeki birtakım basmakalıp düşüncelerin etkisiyle diğer gruplara önyargıyla yaklaşılmakta ve ayrımcı tutum ve davranışlar geliştirilmektedir. Toplumun yapıtaşlarından birini oluşturan ‘meslek’ler arasında da etnosentrizmin bu türü görülmektedir. Mesleki etnosentrizm olarak adlandırılan bu kavram, meslek mensuplarının ait oldukları meslek grubunun diğerlerinden üstün konumda olduğunu ve toplum nezdinde de daha fazla kabul gördüğünü iddia etmesi olarak tanımlanabilir. Bu noktada hekimlerin etnosentrik eğilime sahip olduğu ifade edilebilir. Bu eğilimin altında yatan nedenler incelendiğinde, yüksek puanlarla üniversiteye yerleşilmesi, genel olarak alınan eğitimin zor ve ağır şartlar taşıması, yoğun iş temposu, bilgi ve beceri uyumu, toplum algısı, meslek merkezciliğin etkisi göze çarpmaktadır. Bu çalışmada etnosentrizmin çeşitlerinden biri olan ve mesleki etnosentrizmin sonucu niteliğinde olan medikal etnosentrizm kavramından bahsedilecektir. Bu kapsamda medikal etnosentrizm nedir, nedenleri ve yansımaları nelerdir soruları cevaplandırılacaktır. Yapılan literatür araştırmaları ışığında kavramın tüm yönleriyle ele alınması amaçlanmıştır. Medikal etnosentrizm kavramına ilişkin literatürde yapılan çalışmaların kavramı açıklamada yetersiz olması çalışmayı anlamlı kılacaktır.

 Önyargı Ayrımcılık Etnosentrizm Mesleki Etnosentrizm Medikal Etnosentrizm Discrimination Ethnocentrism Medical Ethnocentrism Prejudice Professional Ethnocentrism Etik Kurul Beyanı

Bu çalışma etik kurul izni gerektiren çalışmalar kapsamında yer almamaktadır.

 Kaynakça Adorno, T. W., Brunswik, E. F., Levinson, D. J. and Sanford, R. N., (1950), The Authoritarian Personality, The American Jewish Committee, Social Studies Series: Publication No III, New York: Harper and Row. Akkoyun, F., (2013), "Çatışma Etkileşimi", İçinde F. Akkoyun (Çev.), Çatışma Yönetimi, (ss. 74-107), Yedinci Baskı, Ankara: Nobel Yayınları. Alkan, F. ve Erdem, R., (2021), "Etnosentrizm ve Meslek Merkezcilik: Kavramsal Bir Değerlendirme", Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12 (30): 635-651. Alkan, F., (2020), Mesleki Etnosentrizm ve Sağlık Meslek Grupları Üzerine Bir Araştırma, Doktora Tezi. Altuntaş, Y., (2019), Hasta ve Hekimlerin Efsanesi: İnsülin Direnci, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 50: 88-89. Aydın, S., (2010), Hekim Otoritesinden Otoritenin Hekimine, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 13. Sayı. Bizumic, B. and Duckitt, J., (2008), ""My Group is Not Worthy of Me": Narcissism and Ethnocentrism", Political Pyschology, 29(3): 437- 453. Boxill, R., (1969), Shaw and The Doctors, Basic Books, Inc., Publishers, Newyork. Burcu, E., (2015), Engellilik Sosyolojisi, 1. Baskı, Ankara: Anı Yayıncılık. Erdoğan, E. ve Vatandaş, C., (2020), "Individual and Social Exclusion Practice: Prejudice and Discrimination", İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1): 474: 485. Freidson, E., (1970), Profession of Medicine: A Study of the Sociology of Applied Knowledge, New York: Harper and Row Publishers, Glaser, F. B., (1974), "Medical Ethnocentrism and The Treatment of Addiction", International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 18: 13-27. Goffman, E., (1963), Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity, Englewood Cliffs, N.J. Grant, P. R. and Brown, R., (1995), "From Ethnocentrism to Collective Protest: Responses to Relative Deprivation and Threats to Social Identity", Social Psychology Quarterly, 58(3): 195-212. Hayran, O., (2018), Sağlık Hizmetlerinde Yeni Meslekler, Profesyonelleşme ve Profesyonelizm, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 47: 84-90. (İnternet Erişim Adresi: (https://www.sdplatform.com/Yazilar/Kose-Yazilari/394/Islerin-mesleklesmesi-ve-hekimlik-mesleginin-evrimi.aspx), (Erişim Tarihi: 13.12.2021). Illich, I., (2014), Sağlığın Gaspı, (Çev. S. Sertabiboğlu), 3. Basım, Ayrıntı Yayınları: İstanbul. İnternet Kaynağı: https://listelist.com/engelli-basarili-insanlar/, (Erişim Tarihi: 10.04.2022). LeVine, R. A. and Campbell, D. T., (1972), Ethnocentrism –Theories of Conflict, Ethnic Attitudes, and Group Behavior, United States: John Wiley & Sons, Inc. Lorber, J., (1972), Deviance as Performance: The Case of Illness, içinde E. Freidson and J. Lorber, (Eds.), Medical Men and Their Work, (414-424), Chicago: Aldine. Macnalty, A., (1937), "The Doctor in Politics and Diplomacy", The Biritish Medical Journal, 2 (3991), 26:27. Metzl, J. M. and Kirkland, A., (2017), Sağlığa Karşı, (Çev. N. Elhüseyni), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Moynihon, R. ve Cassels, A., (2012), Satılık Hastalıklar, (Çev. G. Tamer ve E. Yıldırım), 4. Baskı, İstanbul: Hayykitap. Parsons, T., (1951), The Social System, The Free Press of Glencoe. Ray, J. J. and Doratis, D., (1971), "Religiocentrism and Ethnocentrism: Catholic and Protestant in Australian Schools", Sociological Analysis, 32 (3): 170-179. Roberts, D., (2017), Gen Çağında Sağlığın Sosyal Erdemsizliği, içinde J. Metzl ve A. Kikland (Çev. N. Elhüseyni), Yeni Bir Erdeme Dönüşen Sağlığa Karşı, (ss. 83-96), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Scheff, T. J., (1966), Being Mentally Ill: A Sociological Theory, Chicago: Aldine Publishing Company. Schwartz, J. and Baum, G. L., (1957), "The History of Histoplasmosis", New England Journal of Medicine, 256: 253-258. Shimp, T. A. and Sharma, S., (1987), "Consumer Ethnocentrism: Construction and Validation of the CETSCALE", Journal of Marketing Research, 24: 280-289. Sumner, W. G., (1906), Folkways: A study of the sociological importance of usages, manners, customs, mores, and morals. Boston: Ginn & Company. Tajfel, H. and Turner, J. C., (1979), "An Integrative Theory of Intergroup Conflict" İçinde W. G. Austin and S. Worchel (Ed.), The Social Psychology of Intergroup Relations, (ss. 33-47), California: Brooks/Cole Publication. Tajfel, H. and Turner, J. C., (2004), "The Social Identity Theory of Intergroup Behavior" İçinde J. T. Jost and J. Sidanius (Ed.), Political Psychology: Key Readings, (ss. 276-293), New York: Psychology Press. Waytz, A., Hoffman K. M., Trawalter S., (2015), "A Superhumanization Bias in Whites' Perceptions of Blacks", Social Psychological and Personality Science, 6(3): 352-359. Adorno, T. W., Brunswik, E. F., Levinson, D. J. and Sanford, R. N., (1950), The Authoritarian Personality, The American Jewish Committee, Social Studies Series: Publication No III, New York: Harper and Row. Akkoyun, F., (2013), "Çatışma Etkileşimi", İçinde F. Akkoyun (Çev.), Çatışma Yönetimi, (ss. 74-107), Yedinci Baskı, Ankara: Nobel Yayınları. Alkan, F. ve Erdem, R., (2021), "Etnosentrizm ve Meslek Merkezcilik: Kavramsal Bir Değerlendirme", Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12 (30): 635-651. Alkan, F., (2020), Mesleki Etnosentrizm ve Sağlık Meslek Grupları Üzerine Bir Araştırma, Doktora Tezi. Altuntaş, Y., (2019), Hasta ve Hekimlerin Efsanesi: İnsülin Direnci, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 50: 88-89. Aydın, S., (2010), Hekim Otoritesinden Otoritenin Hekimine, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 13. Sayı. Bizumic, B. and Duckitt, J., (2008), ""My Group is Not Worthy of Me": Narcissism and Ethnocentrism", Political Pyschology, 29(3): 437- 453. Boxill, R., (1969), Shaw and The Doctors, Basic Books, Inc., Publishers, Newyork. Burcu, E., (2015), Engellilik Sosyolojisi, 1. Baskı, Ankara: Anı Yayıncılık. Erdoğan, E. ve Vatandaş, C., (2020), "Individual and Social Exclusion Practice: Prejudice and Discrimination", İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1): 474: 485. Freidson, E., (1970), Profession of Medicine: A Study of the Sociology of Applied Knowledge, New York: Harper and Row Publishers, Glaser, F. B., (1974), "Medical Ethnocentrism and The Treatment of Addiction", International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 18: 13-27. Goffman, E., (1963), Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity, Englewood Cliffs, N.J. Grant, P. R. and Brown, R., (1995), "From Ethnocentrism to Collective Protest: Responses to Relative Deprivation and Threats to Social Identity", Social Psychology Quarterly, 58(3): 195-212. Hayran, O., (2018), Sağlık Hizmetlerinde Yeni Meslekler, Profesyonelleşme ve Profesyonelizm, Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü (SD) Dergisi, 47: 84-90. (İnternet Erişim Adresi: (https://www.sdplatform.com/Yazilar/Kose-Yazilari/394/Islerin-mesleklesmesi-ve-hekimlik-mesleginin-evrimi.aspx), (Erişim Tarihi: 13.12.2021). Illich, I., (2014), Sağlığın Gaspı, (Çev. S. Sertabiboğlu), 3. Basım, Ayrıntı Yayınları: İstanbul. İnternet Kaynağı: https://listelist.com/engelli-basarili-insanlar/, (Erişim Tarihi: 10.04.2022). LeVine, R. A. and Campbell, D. T., (1972), Ethnocentrism –Theories of Conflict, Ethnic Attitudes, and Group Behavior, United States: John Wiley & Sons, Inc. Lorber, J., (1972), Deviance as Performance: The Case of Illness, içinde E. Freidson and J. Lorber, (Eds.), Medical Men and Their Work, (414-424), Chicago: Aldine. Macnalty, A., (1937), "The Doctor in Politics and Diplomacy", The Biritish Medical Journal, 2 (3991), 26:27. Metzl, J. M. and Kirkland, A., (2017), Sağlığa Karşı, (Çev. N. Elhüseyni), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Moynihon, R. ve Cassels, A., (2012), Satılık Hastalıklar, (Çev. G. Tamer ve E. Yıldırım), 4. Baskı, İstanbul: Hayykitap. Parsons, T., (1951), The Social System, The Free Press of Glencoe. Ray, J. J. and Doratis, D., (1971), "Religiocentrism and Ethnocentrism: Catholic and Protestant in Australian Schools", Sociological Analysis, 32 (3): 170-179. Roberts, D., (2017), Gen Çağında Sağlığın Sosyal Erdemsizliği, içinde J. Metzl ve A. Kikland (Çev. N. Elhüseyni), Yeni Bir Erdeme Dönüşen Sağlığa Karşı, (ss. 83-96), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Scheff, T. J., (1966), Being Mentally Ill: A Sociological Theory, Chicago: Aldine Publishing Company. Schwartz, J. and Baum, G. L., (1957), "The History of Histoplasmosis", New England Journal of Medicine, 256: 253-258. Shimp, T. A. and Sharma, S., (1987), "Consumer Ethnocentrism: Construction and Validation of the CETSCALE", Journal of Marketing Research, 24: 280-289. Sumner, W. G., (1906), Folkways: A study of the sociological importance of usages, manners, customs, mores, and morals. Boston: Ginn & Company. Tajfel, H. and Turner, J. C., (1979), "An Integrative Theory of Intergroup Conflict" İçinde W. G. Austin and S. Worchel (Ed.), The Social Psychology of Intergroup Relations, (ss. 33-47), California: Brooks/Cole Publication. Tajfel, H. and Turner, J. C., (2004), "The Social Identity Theory of Intergroup Behavior" İçinde J. T. Jost and J. Sidanius (Ed.), Political Psychology: Key Readings, (ss. 276-293), New York: Psychology Press. Waytz, A., Hoffman K. M., Trawalter S., (2015), "A Superhumanization Bias in Whites' Perceptions of Blacks", Social Psychological and Personality Science, 6(3): 352-359.