<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article
PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN"
       "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.3/JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="tr">
 <front>
  <journal-meta>
   <journal-id journal-id-type="publisher-id">IOD</journal-id>
   <journal-title-group>
    <journal-title>Isparta Okulu Dergisi</journal-title>
   </journal-title-group>
   <issn pub-type="epub">2791-6367</issn>
   <publisher>
    <publisher-name>Süleyman Demirel Üniversitesi</publisher-name>
   </publisher>
  </journal-meta>
  <article-meta>
   <article-id pub-id-type="doi">10.68313/iod.2026.6.1.160</article-id>
   <article-categories>
    <subj-group subj-group-type="heading">
     <subject>Araştırma Makalesi</subject>
    </subj-group>
   </article-categories>
   <title-group>
    <article-title>Sosyal Reçeteleme: Kavramsal Yapı ve Tematik Gelişimin Bibliyometrik Analizi</article-title>
    <trans-title-group xml:lang="en">
     <trans-title>Social Prescribing: A Bibliometric Analysis of Conceptual Structure and Thematic Evolution</trans-title>
    </trans-title-group>
   </title-group>
   <contrib-group>
    <contrib contrib-type="author" corresp="yes">
     <contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0003-1219-3308</contrib-id>
     <name>
      <surname>Zeybek</surname>
      <given-names>Dolunay Özlem</given-names>
     </name>
     <xref ref-type="aff" rid="aff1"/>
    </contrib>
    <contrib contrib-type="author">
     <contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0001-9607-1986</contrib-id>
     <name>
      <surname>Zeybek</surname>
      <given-names>Mustafa</given-names>
     </name>
     <xref ref-type="aff" rid="aff2"/>
    </contrib>
   </contrib-group>
   <aff id="aff1">
    <institution-wrap>
     <institution>Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi</institution>
    </institution-wrap>
   </aff>
   <aff id="aff2">
    <institution-wrap>
     <institution-id institution-id-type="ror">https://ror.org/00dzfx204</institution-id>
     <institution>Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi</institution>
    </institution-wrap>
   </aff>
   <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
    <day>16</day>
    <month>11</month>
    <year>2026</year>
   </pub-date>
   <volume>6</volume>
   <issue>1</issue>
   <fpage>1</fpage>
   <lpage>11</lpage>
   <history>
    <date date-type="received">
     <day>26</day>
     <month>10</month>
     <year>2026</year>
    </date>
    <date date-type="accepted">
     <day>14</day>
     <month>11</month>
     <year>2026</year>
    </date>
   </history>
   <permissions>
    <copyright-year>2026</copyright-year>
    <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/">
     <license-p>CC BY-NC 4.0</license-p>
    </license>
   </permissions>
   <abstract xml:lang="tr">
    <p>Bu araştırmanın amacı, sosyal reçeteleme literatürünün bibliyometrik özelliklerini, kavramsal yapısını ve tematik gelişimini incelemektir. Web of Science Core Collection veri tabanında 2007–2025 yılları arasında yayımlanan 564 makale ve derleme araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Veriler, R yazılımında bibliometrix paketi ve Biblioshiny arayüzü kullanılarak analiz edilmiştir. Betimsel bibliyometrik göstergelerin yanı sıra anahtar kelime birliktelik ağı, tematik haritalama ve tematik gelişim analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizlerde bilimsel üretimin yıllara göre dağılımı, öne çıkan dergiler, yazarlar ve ülkeler ile araştırma konuları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Yayınların 470'i makale, 94'ü derleme olup sorumlu yazarın ülkesine göre yayınların %54,4'ü Birleşik Krallık'a aittir. Anahtar kelime birliktelik analizinde birinci basamak sağlık hizmetleri, ruh sağlığı, yalnızlık ve fiziksel aktivite konularıyla ilişkili üç küme belirlenmiştir. Tematik haritalama sonucunda ruh sağlığı, yalnızlık ve iyilik hâli temel temalar arasında yer almıştır. Tematik gelişim analizi, temel araştırma konularının dönemler arasında süreklilik gösterdiğini ve ilişkili konuların zaman içerisinde yeniden gruplandığını ortaya koymuştur. Bulgular, sosyal reçeteleme literatürünün sağlık hizmetleri ile toplum temelli kaynaklar arasındaki ilişkiler çerçevesinde geliştiğini göstermektedir. Gelecekteki araştırmalarda sosyal reçeteleme uygulamalarının farklı sağlık sistemleri ve toplumsal koşullar açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi önerilmektedir.</p>
   </abstract>
   <trans-abstract xml:lang="en">
    <p>This study aims to examine the bibliometric characteristics, conceptual structure, and thematic evolution of the social prescribing literature. A total of 564 articles and reviews published between 2007 and 2025 and indexed in the Web of Science Core Collection were included. Data were analyzed using the bibliometrix package and Biblioshiny interface in R. In addition to descriptive bibliometric indicators, author-keyword co-occurrence network analysis, thematic mapping, and thematic evolution analyses were performed. The analyses examined annual scientific production, leading journals, authors, countries, and relationships among research topics. Of the publications, 470 were articles and 94 were reviews, with 54.4% attributed to the United Kingdom based on corresponding author affiliation. Keyword co-occurrence analysis identified three clusters associated with primary healthcare, mental health, loneliness, and physical activity. Thematic mapping identified mental health, loneliness, and well-being among the basic themes. Thematic evolution analysis revealed continuity in core research topics and the reorganization of related topics across periods. The findings indicate that social prescribing research has developed around the connections between healthcare services and community-based resources. Future research should comparatively examine differences in the interpretation and implementation of social prescribing across healthcare systems and social contexts.</p>
   </trans-abstract>
   <kwd-group xml:lang="tr">
    <kwd>Sosyal reçeteleme</kwd>
    <kwd>Bibliyometri</kwd>
    <kwd>Tematik gelişim</kwd>
    <kwd>Sağlığın sosyal belirleyicileri</kwd>
   </kwd-group>
   <kwd-group xml:lang="en">
    <kwd>Social prescribing</kwd>
    <kwd>Bibliometrics</kwd>
    <kwd>Thematic evolution</kwd>
    <kwd>Social determinants of health.</kwd>
   </kwd-group>
  </article-meta>
 </front>
 <body>
  <sec>
   <title>Giriş</title>
   <p>Bireyin gelir durumu, eğitimi, barınma ve sosyal durumlara katılımı sağlık ve iyilik hali ile ilişkilidir. Bu nedenle bireyin sağlıkla ilişkili sosyal ihtiyaçlarına yanıt verilmesi önemlidir. Sosyal reçeteleme bireylerin sağlık ve iyilik hallerini geliştirmek amacıyla sağlık çalışanları tarafından sadece sağlık sorunlarını tedavi etmek yerine sorunların nedenlerini de çözmeye çalışan bir yaklaşımdır. Sosyal reçeteleme toplum temelli bütünleşik bakım esasına dayanmaktadır. Uygulama biçimleri de farklılık göstermekle birlikte sağlık hizmetlerine tıbbileştirmeyi azaltarak daha bütüncül bir yaklaşımla hastaların sorunlarını çözmeye odaklanır. Sosyal reçeteleme uygulamasının yaygınlaşması sağlık hizmetleri, sosyal hizmetler ve toplum kuruluşlarının bir araya gelmesi ile mümkündür (World Health Organization, 2022). Bu kapsamda süreç, ilgili uzmanlar tarafından bireylerin tıbbi olmayan ihtiyaçları belirlenmesi ve sosyal destek alması amacıyla toplum temelli hizmet alabileceği ilgili kurumlara yönlendirilmesiyle başlar (Pescheny vd., 2018). Sürecin uygulanmasında farklı modeller söz konusudur. Modeller arasındaki temel farklılıklar hedef grupları, yönlendirme süreçleri ve yararlanılan kaynaklar bakımından ortaya çıkmaktadır (Oster vd., 2023). Bu nedenle tek tip bir model bulunmamakla birlikte, sosyal reçetelemenin sağlık sistemi ve toplumun ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesi gerekebilir.</p>
   <p>Sosyal reçeteleme sürecinde bireyin tıbbi olmayan ihtiyaçlarının belirlenmesi ve uygun toplum temelli hizmet birimine yönlendirmesi arasındaki bağlantıyı “link worker” olarak adlandırılan bağlantı çalışanları sağlamaktadır. Bağlantı çalışanları öncelikle bireyin ihtiyaçlarını değerlendirerek uygun kaynaklara ulaşmasını sağlamakla görevlidir. Yönlendirmeye ek olarak bu kişiler, eğitim vermek ve hizmetin etkili bir şekilde yürütülmesinden sorumludur (Fixsen vd., 2020). Avustralya’da yapılan bir çalışmada bağlantı çalışanlarının sosyal hizmet ve hemşirelik gibi farklı meslek gruplarından oluştuğu görülmüştür. Bağlantı çalışanı olabilmek için bireyin eğitim ve mesleki yetkinliklerinin önemli olduğu belirlenmiştir (Freak-Poli vd., 2025). Bağlantı çalışanlarının mesleki geçmişleri ve bu role verilen isimler ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir. Çin’de “link worker team”, Singapur’da “well-being coordinator”, Galler’de “community connector” ve Hollanda’da “well-being coach” gibi farklı isimler kullanılmaktadır. Portekiz, Almanya, Japonya ve Kanada’da ise sosyal hizmet uzmanları, hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri kendi görevlerine ek olarak sosyal reçeteleme görevini de yapmaktadır (Morse vd., 2022). Portekiz’de bu sürecin birinci basamak sağlık hizmetlerinde yürütüldüğü görülmüştür (Hoffmeister vd., 2024). Sosyal reçeteleme uygulaması ülkelere göre farklılaştığı görülmektedir. Bu farklılıklar sosyal reçetelemenin farklı sağlık sistemlerinde ve toplumsal olarak nasıl ele alındığının incelenmesini gerekli hale getirmektedir. Kavramın ilişkili olduğu konuların, literatürdeki temel temaların ve zaman içindeki değişimin belirlenmesi sosyal reçeteleme kavramının gelişimine katkı sağlayabilir.</p>
   <p>Sosyal reçeteleme literatüründeki araştırma eğilimleri farklı yöntemlerle incelenmiştir. Lee vd. (2023), internet ortamından elde edilen verileri analiz ederek sosyal reçetelemeye ilişkin küresel eğilimleri değerlendirmiştir. McSwiggan vd. (2025) ise sosyal reçeteleme alanındaki derleme çalışmalarını inceleyerek araştırma konularının gelişimini ele almıştır. Yapılan literatür taramasında, sosyal reçeteleme alanındaki bilimsel yayınların bibliyometrik özelliklerini, kavramsal ilişkilerini ve dönemler arasındaki tematik gelişimini birlikte inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu araştırmada, söz konusu boyutların bibliyometrik analiz yöntemleriyle birlikte değerlendirilerek literatürdeki bu boşluğa katkı sağlanması amaçlanmıştır.</p>
   <p>Bu kapsamda araştırmanın amacı, sosyal reçeteleme literatürünün bibliyometrik özelliklerini, kavramsal yapısını ve tematik gelişimini incelemektir. Bibliyometrik analiz, bir araştırma alanındaki bilimsel üretimin ve kavramsal ilişkilerin sistematik biçimde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır (Aria &amp; Cuccurullo, 2017). Araştırmada sosyal reçetelemeyle ilişkili kavramların oluşturduğu kümelerin belirlenmesi ve temaların dönemler arasındaki gelişiminin incelenmesi yoluyla literatürün bütüncül bir biçimde değerlendirilmesi hedeflenmektedir.</p>
   <p><bold>Yöntem</bold></p>
   <p><bold>Araştırmanın Modeli</bold></p>
   <p>Bu araştırmada sosyal reçeteleme kavramına yönelik bilimsel literatürün gelişimi ve kavramsal ilişkilerini incelemek amacıyla bibliyometrik araştırma yaklaşımı kullanılmıştır (Donthu vd., 2021). Araştırmada bilimsel literatürün nicel yönünü ortaya koymak amacıyla performans analizi, ilişkisel yapısını ortaya koymak amacıyla ise bilimsel haritalama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmada sosyal reçeteleme kavramının gelişimi ve farklı disiplinlerle ilişkisi bibliyometrik bulgularla değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. </p>
   <p><bold>Veri Kaynağı ve Verilerin Toplanması</bold></p>
   <p>Araştırma verileri Web of Science (WoS; Clarivate, Philadelphia, Pensilvanya, ABD) veri tabanı kullanılarak elde edilmiştir. 1 Ekim 2026 tarihinde WOS veri tabanında “TS= (&quot;social prescribing&quot; OR &quot;social prescription&quot;)” tarama stratejisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İlk olarak herhangi bir kısıtlama uygulanmamış ve 1.227 kayıt elde edilmiştir. Sonrasında belge türünde makale ve derleme kısıtlaması yapılarak 939 kayda ulaşılmıştır. 2026 yılının tamamlanmamış (219 yayın) olması nedeniyle yıl filtresi uygulanarak 2026 yılı içerisinde yayınlanan çalışmalar kapsam dışı bırakılmıştır. Sonuç olarak 720 yayın araştırma kapsamında incelenmiştir. </p>
   <p><bold>Araştırmanın Evreni ve İncelenen Yayınların Belirlenmesi</bold></p>
   <p>Araştırmanın evreni ilgili tarihte belirtilen kısıtlar kullanılarak elde edilen yayınlar oluşturmaktadır. İlgili yayınların sosyal reçeteleme kavramına yönelik bilimsel literatürü yansıtabilmesi amacıyla başlık ve özet değerlendirmesi yapılmıştır. Sosyal reçeteleme kavramını farklı anlamlarda kullanan, araştırmanın konusu ve kapsamıyla doğrudan ilişkili olmayan veya sosyal reçetelemeye yalnızca dolaylı olarak değinen çalışmalar (156) kapsam dışında bırakılmıştır. Sonuç olarak 564 yayın analiz için veri setine dahil edilmiştir. Yayın seçim süreci Şekil 1’de gösterilmiştir.</p>
   <p><bold><italic>Şekil 1.</italic> </bold><italic>Yayınların Belirlenmesi ve Analiz Veri Setinin Oluşturulmasına İlişkin Akış Diyagramı</italic></p>
   <p><bold>Verilerin Analizi</bold></p>
   <p>Araştırmada verilerin analizi, R yazılımında (R Foundation for Statistical Computing, Viyana, Avusturya) Bibliometrix paketinin Biblioshiny ara yüzü kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yayınların yıllara ve belge türlerine göre dağılımı, üretken yazarlar ve dergiler, sorumlu yazarın ülkesine göre yayın dağılımı ile temel atıf ve yazarlık göstergeleri değerlendirilmiştir. Anahtar kelime birlikteliği, tematik haritalama ve tematik gelişim analizleri bilimsel haritalama kapsamında gerçekleştirilmiştir. Literatürün kavramsal yapısını incelemek amacıyla yazar anahtar kelimelerine dayalı birliktelik ağı analizi yapılmıştır. Ağın oluşturulmasında düğüm sayısı 40 ve minimum kenar ağırlığı 2 olarak belirlenmiş, ilişki ağırlıklarının normalize edilmesi Association yöntemiyle sağlanmış ve kümeler Louvain algoritmasıyla belirlenmiştir. Eş anlamlı terim listesi kullanılarak “link worker/link workers” ve “primary health care/primary healthcare” ifadeleri birleştirilmiş, izole düğümler ağdan çıkarılmıştır. Temaları merkezilik ve yoğunluk açısından incelemek amacıyla yazar anahtar kelimelerine dayalı tematik haritalama yapılmıştır. Analiz için kelime sayısı 250, minimum küme sıklığı bin doküman başına 5 ve α parametresi 0,5 olarak belirlenmiştir. Temaların zaman içerisindeki sürekliliğini ve farklılaşmasını belirlemek amacıyla tematik gelişim analizi yapılmıştır. Yayınların son yıllarda yoğunlaşması dikkate alınarak önceki ve yakın dönemlerdeki tematik örüntüleri karşılaştırmak amacıyla veri seti 2007-2022 ve 2023-2025 olmak üzere iki döneme ayrılmıştır. Bu dönemlerin seçiminde, son yıllarda yayın sayısında gözlenen artış dikkate alınmış ve sosyal reçeteleme literatüründeki güncel tematik değişimlerin daha ayrıntılı incelenmesi amaçlanmıştır.</p>
   <p><bold>Araştırmanın Sınırlılıkları</bold></p>
   <p>Araştırmanın birtakım sınırlılıkları bulunmaktadır.  İlk olarak araştırma ilgili tarihte, WOS veri tabanında ilgili arama stratejisi ile elde edilen yayınlarla sınırlıdır. İkinci olarak yapılan başlık ve özet değerlendirmesi yayınların kapsam açısından sınıflandırılmasını etkilemiş olabilir. Ayrıca, tematik gelişim analizinde karşılaştırılan dönemlerin uzunluklarının eşit olmaması, dönemler arasındaki tematik büyüklüklerin karşılaştırılmasını sınırlandırmaktadır. Son olarak bibliyometrik göstergeler veri setindeki yer alan yayınların yöntemsel kalitesini göstermemektedir. </p>
   <p><bold>Etik Kurul İzni</bold></p>
   <p> Bu çalışma insan veya hayvan denek kullanımını içermediğinden etik kurul izni gerektirmemektedir. </p>
   <p><bold>Bulgular</bold></p>
   <p>Araştırmanın bu bölümünde sosyal reçeteleme kavramına ilişkin literatürün genel özellikleri, yayın eğilimleri ve kavramsal yapısı ortaya koymak amacıyla yapılan bibliyometrik analiz sonuçları yer almaktadır. Bu kapsamda veri setine ilişkin temel bibliyometrik göstergeler Tablo 1’de gösterilmiştir.</p>
   <p><bold><italic>Tablo 1. </italic></bold><italic>Sosyal Reçeteleme Literatürüne İlişkin Temel Bibliyometrik Göstergeler</italic> </p>
   <table-wrap>
    <table>
     <tr>
      <td><bold>Gösterge</bold></td>
      <td><bold>Değer</bold></td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Yayın dönemi</td>
      <td>2007-2025</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Toplam yayın sayısı</td>
      <td>564</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Makale, n (%)</td>
      <td>470 (83,33)</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Derleme, n (%)</td>
      <td>94 (16,7)</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Yayın kaynağı sayısı</td>
      <td>206</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Toplam yazar sayısı</td>
      <td>2.414</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Tek yazarlı yayın sayısı</td>
      <td>21</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Yayın başına ortalama yazar sayısı</td>
      <td>6,19</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Uluslararası ortak yazarlık oranı (%)</td>
      <td>19,33</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Yayın başına ortalama atıf sayısı</td>
      <td>22,34</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>Farklı yazar anahtar kelimesi sayısı</td>
      <td>1.151</td>
     </tr>
    </table>
   </table-wrap>
   <p>Sosyal reçeteleme literatürüne ilişkin temel göstergeler değerlendirildiğinde, ilk yayının 2007 yılında yayınlandığı ve 2025 yılına kadar toplam yayın sayısının 564 olduğu görülmektedir. İncelenen yayınların %83,3’ünün makale ve %16,7’sının derleme türündedir. Yayınların 21’inin tek yazarlı, yayın başına ortalama yazar sayısının 6,19 ve uluslararası yazarlık oranının %19,3 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca 1.151 farklı anahtar kelime tespit edilmiş ve alandaki yayın sayısının yaklaşık yarısı (%47,16) son iki yılda yayınlandığı belirlenmiştir. Tablo 2’de konuya ilişkin literatürde yer alan Sosyal reçeteleme literatüründe en üretken (ilk 10) dergiler, yazarlar ve sorumlu yazarın ülkesine göre yayın dağılımı gösterilmiştir.</p>
   <p><bold><italic>Tablo 2.</italic></bold><italic> Sosyal Reçeteleme Literatüründe En Üretken Dergiler, Yazarlar ve Sorumlu Yazarın Ülkesine Göre Yayın Dağılımı</italic></p>
   <table-wrap>
    <table>
     <tr>
      <td><bold>No</bold></td>
      <td><bold>Dergi</bold></td>
      <td><bold>n</bold></td>
      <td><bold>Yazar</bold></td>
      <td><bold>n</bold></td>
      <td><bold>Ülke*</bold></td>
      <td><bold>n</bold></td>
     </tr>
     <tr>
      <td>1</td>
      <td>Health &amp; Social Care in the Community</td>
      <td>57</td>
      <td>Stephanie Tierney</td>
      <td>20</td>
      <td>Birleşik Krallık</td>
      <td>307</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>2</td>
      <td>BMC Primary Care</td>
      <td>32</td>
      <td>Kerryn Husk</td>
      <td>19</td>
      <td>Kanada</td>
      <td>48</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>3</td>
      <td>BMJ Open</td>
      <td>27</td>
      <td>Kate Mulligan</td>
      <td>18</td>
      <td>Avustralya</td>
      <td>43</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>4</td>
      <td>International Journal of Environmental Research and Public Health</td>
      <td>24</td>
      <td>Daisy Fancourt</td>
      <td>13</td>
      <td>ABD</td>
      <td>28</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>5</td>
      <td>BMC Health Services Research</td>
      <td>19</td>
      <td>Kamal R. Mahtani</td>
      <td>10</td>
      <td>İrlanda</td>
      <td>21</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>6</td>
      <td>BMC Public Health</td>
      <td>17</td>
      <td>Suzanne Moffatt</td>
      <td>10</td>
      <td>İspanya</td>
      <td>21</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>7</td>
      <td>PLOS ONE</td>
      <td>17</td>
      <td>Caitlin Muhl</td>
      <td>10</td>
      <td>Japonya</td>
      <td>11</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>8</td>
      <td>Frontiers in Public Health</td>
      <td>15</td>
      <td>Marie Polley</td>
      <td>10</td>
      <td>Portekiz</td>
      <td>11</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>9</td>
      <td>Perspectives in Public Health</td>
      <td>15</td>
      <td>Deirdre Connolly</td>
      <td>9</td>
      <td>Danimarka</td>
      <td>9</td>
     </tr>
     <tr>
      <td>10</td>
      <td>British Journal of General Practice</td>
      <td>12</td>
      <td>Niamh McNamara</td>
      <td>9</td>
      <td>Almanya</td>
      <td>8</td>
     </tr>
    </table>
   </table-wrap>
   <p><bold>Not: </bold>n: Yayın sayısı. *Ülke dağılımı sorumlu yazarın ülkesine dayanmaktadır. Her sütun çifti bağımsız bir sıralamayı göstermekte olup aynı satırdaki dergi, yazar ve ülke arasında eşleşme bulunmamaktadır.</p>
   <p>Tablo 2 incelendiğinde en fazla yayın yapan derginin 57 yayın sayısı ile Health &amp; Social Care in the Community dergisi olduğu görülmüştür. En üretken ilk 3 yazarın Stephanie Tierney (n=20), Kerryn Husk (n=19) ve Kate Mulligan (n=18) olduğu tespit edilmiştir. Sorumlu yazarın ülkesine göre yayınların yarısından fazlasının Birleşik Krallık’a ait olduğu belirlenmiştir. Sosyal reçeteleme literatüründe birlikte ele alınan kavramları ve kavramların oluşturduğu kümeleri belirlemek amacıyla yazar anahtar kelimeleri birliktelik ağı incelenmiş ve analiz sonuçları Şekil 2’de verilmiştir.</p>
   <p><bold><italic>Şekil 2.</italic></bold><italic> Sosyal Reçeteleme Literatüründe Yazar Anahtar Kelimelerinin Birliktelik Ağı</italic></p>
   <p>Birliktelik ağı incelendiğinde kırmızı, mavi ve yeşil olmak üzere 3 küme görülmektedir. Kırmızı kümede “social prescribing”, “mental health”, “primary care”, “link worker” ve “health inequalities” kavramları yer almaktadır. Bu küme sosyal reçeteleme kavramının hizmet sunumu, ruh sağlığı ve sağlık eşitsizlikleriyle ilişkili konuları kapsadığı görülmektedir. Mavi kümede “loneliness”, “social isolation”, “older adults”, “nature” ve “community” gibi toplumsal etkinliklerle ilgili konuların yer aldığı belirlenmiştir. Yeşil kümede ise “physical activity”, “exercise”, “general practice” ve “health promotion” kavramlar ile fiziksel aktivite ve sağlığın geliştirilmesine ilişkin konuların olduğu tespit edilmiştir. Sosyal reçeteleme literatüründeki temaların diğer temalarla olan ilişkilerini ve bağlantı yoğunluklarını tespit etmek amacıyla tematik haritalama yapılmıştır. Yazar anahtar kelimelerine dayalı tematik harita Şekil 3’te gösterilmiştir.</p>
   <p><bold><italic>Şekil 3.</italic></bold><italic> Sosyal Reçeteleme Literatürünün Tematik Haritası</italic></p>
   <p>Tematik harita incelendiğinde sosyal reçeteleme literatürünün temel temalar, motor temalar, niş temalar ve gelişen/gerileyen temalar olmak üzere dört bölgede sınıflandırıldığı görülmektedir. Temel temalar sosyal reçeteleme, birinci basamak, sağlığın sosyal belirleyicileri, ruh sağlığı, yalnızlık ve iyilik hâli etrafında şekillenmiştir. Bu temaların diğer temalarla güçlü bağlantısı varken kendi içlerinde düşük bağlantı yoğunluğu olduğu görülmektedir. Motor temalar birinci basamak sağlık hizmetleri, sağlığın geliştirilmesi, fiziksel aktivite, karmaşık müdahaleler, uzun süreli hastalıklar ve eşitsizlikleri kapsamaktadır. Bu temaların gerek merkezilik gerek yoğunluk bakımından yüksek değerlere sahip olduğu görülmüştür. Niş temalar ise bütünleşik bakım, ortaklık, karma yöntemler, depresyon, gençler ve yönlendirme konuları yer almaktadır. Kendi içlerinde güçlü bağlantılara sahip olsalar bile diğer temalarla daha sınırlı ilişkileri olduğu bulunmuştur. Gelişen /gerileyen temalar bölgesinde uygulama, sağlıkta hakkaniyet, birlikte tasarım, engeller, ergoterapi ve eğitim konuları yer almıştır. Bu temaların merkezilik ve yoğunluklarının görece düşük olduğu tespit edilmiştir. Literatürdeki temaların zaman içindeki sürekliliğini ve farklılığını incelemek amacıyla tematik gelişim analizi yapılmıştır. Analiz sonuçları yayın yoğunluğu dikkate alınarak 2007-2022 ve 2023-2025 dönemleri arasındaki bağlantılar Şekil 4’te sunulmuştur.</p>
   <p><bold>Şekil 4.</bold> Sosyal reçeteleme literatürünün 2007–2022 ve 2023–2025 dönemleri arasındaki tematik gelişimi</p>
   <p>Şekil 4’te “social prescribing”, “loneliness”, “social determinants of health” ve “community” temalarının her iki dönemde de yer aldığı görülmektedir. İlk dönemde birinci basamak, iyilik hâli ve fiziksel aktivite konularının yerini ikinci dönemde ruh sağlığı ve sağlığın geliştirilmesi gibi konularla bağlantı kurduğu belirlenmiştir. İkinci dönemde bütünleşik bakım, halk sağlığı ve doğa temelli müdahalelerin ayrı küme etiketleri olduğu görülmüştür. Sonuç olarak sosyal reçeteleme literatüründe ortak temalar korunurken, ilişkili konuların farklı kümeler altında yeniden gruplandığı da belirlenmiştir. </p>
   <p><bold>Tartışma</bold></p>
   <p>Bu araştırmada, sosyal reçeteleme literatürü bibliyometrik yöntem analiz edilerek tematik gelişimi ve kavramsal yapısı ortaya konulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre sosyal reçeteleme kavramı ruh sağlığı, yalnızlık, birinci basamak ve toplum sağlığı hizmetleri ile sağlığın sosyal belirleyicileri çerçevesinde şekillendiği tespit edilmiştir. Analiz sonuçları literatürde ortak temaların korunduğunu ayrıca ilişkili konuların dönemler arasında farklı kümeler etrafında şekillendiğini göstermektedir. Bu durum sosyal reçetelemenin bütüncül yaklaşımı ile uyumludur (Morse vd., 2022; Muhl vd., 2023). </p>
   <p>Sorumlu yazarın ülkesine göre yayınların yarısından çoğu Birleşik Krallık’ta (%54,4) yapılmıştır. Bu durum literatürün belirli bir coğrafi konumda yoğunlaştığını göstermektedir. Kanada ve Avustralya da en üretken ülkeler arasında yer alması ise farklı sağlık sistemlerinde araştırmaların yoğunlaştığını göstermektedir. Literatürde yapılan sistematik incelemede 17 farklı ülkeden çalışma yapıldığı bulunmuştur (Morse vd., 2022).  Dolayısıyla bu durum sosyal reçeteleme literatüründeki uluslararası çeşitliliği desteklemektedir. Araştırmaların özellikle belirli ülkelerde yoğunlaşması bu ülkelerin sosyal reçeteleme deneyimlerinin daha fazla olması nedeniyle (Pescheny vd., 2018). Bu nedenle uygulama modellerinin farklı sağlık sistemlerine aktarılmasında ülkeye özgü koşulların dikkate alınması önemlidir.</p>
   <p>Sosyal reçeteleme birliktelik ağı analizinde birinci basamak sağlık hizmetleri, bağlantı çalışanları ve sağlık eşitsizlikleri ile ilişki çıkmıştır. Bu durum sosyal reçetelemenin hizmet sunum boyutunu ortaya koymaktadır. Muhl ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmalarda sosyal reçetelemenin bireyin ihtiyaçların belirlenmesi ve gerekli desteği alması temel bileşeni olarak tanımlanmıştır (Muhl vd., 2023). Moffatt ve arkadaşlarının çalışmasında ise sosyal reçeteleme kavramı kişiye özel hedefler, sürekli destek ve uygun toplum hizmetleriyle ele alınmıştır (Moffatt vd., 2017). Dolayısıyla bulgular sosyal reçeteleme kavramı tek seferlik bir yönlendirme ile kısıtlamamakta kapsamlı bir bakım hizmeti süreci olarak ele alınabileceğini göstermektedir.</p>
   <p>Tematik haritalama analizi sonuçları değerlendirildiğinde yalnızlık, iyilik hali ve ruh sağlığı temel temalar arasında yer aldığı belirlenmiştir. Bu durum sosyal reçeteleme kavramında sosyal ilişkilerin ve bireylerin psikososyal ihtiyaçlarının alanın kavramsal yapısında önemli bir yerinin olduğu göstermektedir. Literatürdeki çalışmalar bu bağlantıyı destekler niteliktedir. Kellezi ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada sosyal bağlılığın ve grup ilişkilerinin sosyal reçeteleme sürecindeki etkisi incelenmiştir (Kellezi vd., 2019). Başka bir çalışmada ise yaşlı bireylerde yalnızlık ve sosyal izolasyona yönelik yapılan sosyal reçeteleme müdahaleleri incelenmiştir (Paquet vd., 2023). Bu çalışmalar sosyal reçetelemenin yalnızca hizmete yönlendirme aracı olmadığını ayrıca bireyin sosyal ilişkiler kurma ve destek alma süreci ile ilişkili olduğunu göstermektedir. </p>
   <p>Tematik gelişim analizi sonuçları incelendiğinde sosyal reçeteleme kavramı yalnızlık, sağlığın sosyal belirleyicileri ve toplum temalarının her iki dönemde de yer aldığı belirlenmiştir. Bu durum literatürde bu konu alanlarında süreklilik olduğunu göstermektedir. İkinci dönemde ilk dönemde yer almayan bütünleşik bakım, halk sağlığı ve doğa temelli müdahaleler gibi farklı uygulama alanlarının yer aldığı görülmektedir. Literatür incelendiğinde doğa temelli sosyal reçeteleme ve bahçecilik etkinliklerinin iyilik halini etkilediğine yönelik çalışmalar yapıldığı saptanmıştır (Howarth vd., 2020; Leavell vd., 2019). Dolayısıyla bu çalışmalar, sosyal reçeteleme kavramının farklı toplum kaynaklarını ve hizmet sunum biçimlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.</p>
   <p><bold>Sonuç</bold></p>
   <p>Bu araştırma, sosyal reçeteleme kavramına yönelik literatürünün bibliyometrik özelliklerini, kavramsal yapısını ve tematik gelişimini değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları literatürün birinci basamak hizmetleri, ruh sağlığı, yalnızlık ve sağlığın sosyal belirleyicileri etrafında oluştuğu görülmüştür. Tematik gelişim analizi dönemler arasında temel konuları oluştuğunu ve ilişkili konuların farklı kümeler etrafında yer aldığı tespit edilmiştir. Araştırma sosyal reçeteleme kavramının literatürde diğer konularla olan ilişkisini ve bu ilişkilerin zaman içindeki farklılaşmasını ortaya koymuştur.  Gelecekteki araştırmalarda, sosyal reçeteleme kavramının farklı sağlık sistemleri ve toplumsal koşullardaki anlam ve uygulama farklılıklarının karşılaştırılması ve temel bileşenlerinin incelenmesi önerilmektedir.</p>
  </sec>
 </body>
 <back>
  <notes>
   <title>Araştırma ve Yayın Etiği Beyanı</title>
   <p>Çalışma araştırma ve yayın etik ilkelerine uygun yürütülmüştür.</p>
  </notes>
  <notes>
   <title>Etik Kurul Beyanı</title>
   <p>Bu çalışma etik kurul izni gerektiren çalışmalar kapsamında yer almamaktadır.</p>
  </notes>
  <notes>
   <title>Yazar Katkı Beyanı</title>
   <p>Birinci yazar; kavramsallaştırma, yöntem, araştırma, veri düzenleme, biçimsel analiz, ilk taslağın yazımı ve metnin gözden geçirilmesi ve düzenlenmesine katkı sağlamıştır. İkinci yazar; veri düzenleme, biçimsel analiz, ilk taslağın yazımı ve metnin gözden geçirilmesi ve düzenlenmesine katkı sağlamıştır. Yazarların katkı oranları sırasıyla %60 ve %40’tır.</p>
  </notes>
  <notes>
   <title>Çıkar Çatışması Beyanı</title>
   <p>Bu çalışmanın araştırılması, yazarlığı veya yayınlanmasıyla ilgili olarak herhangi bir kurum, kuruluş veya kişiyle potansiyel bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.</p>
  </notes>
  <notes>
   <title>Destek ve Finansman Beyanı</title>
   <p>Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından finansal olarak desteklenmemiştir</p>
  </notes>
  <notes>
   <title>Yapay Zekâ Kullanım Beyanı</title>
   <p>Bu çalışmanın İngilizce çevirisinde ChatGPT (OpenAI) desteğinden yararlanılmıştır. Çeviri yazarlar tarafından kontrol edilmiş olup nihai metnin tüm sorumluluğu yazarlara aittir.</p>
  </notes>
  <ref-list>
   <title>Kaynakça</title>
   <ref id="r1">
    <mixed-citation>Aria, M., &amp; Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959-975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r2">
    <mixed-citation>Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., &amp; Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285-296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r3">
    <mixed-citation>Fixsen, A., Seers, H., Polley, M., &amp; Robins, J. (2020). Applying critical systems thinking to social prescribing: A relational model of stakeholder “buy-in”. BMC Health Services Research, 20(1), 580. https://doi.org/10.1186/s12913-020-05443-8</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r4">
    <mixed-citation>Freak-Poli, R., Teunisse, A. K., Sudhakar, V., Htun, H. L., Muis, P., Teshale, A. B., Quek, X. Y., McGarrell, E., &amp; Baker, J. R. (2025). Effectiveness of Social Prescribing for Mental Health Across Care Intensity Needs: A Pre–Post Evaluation in Australia. Health &amp; Social Care in the Community, 2025(1), 1566354. https://doi.org/10.1155/hsc/1566354</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r5">
    <mixed-citation>Hoffmeister, L. V., Gama, A., Gonçalves, B., Figueiredo, C., Cordeiro, J. V., Polley, M., Souto De Moura, G., &amp; Dias, S. (2024). Implementing a social prescribing program in primary care units in Portugal: A qualitative study exploring enablers, barriers and lessons learned from the perspectives of stakeholders involved in the program implementation. PLOS ONE, 19(6), e0306404. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0306404</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r6">
    <mixed-citation>Howarth, M., Brettle, A., Hardman, M., &amp; Maden, M. (2020). What is the evidence for the impact of gardens and gardening on health and well-being: A scoping review and evidence-based logic model to guide healthcare strategy decision making on the use of gardening approaches as a social prescription. BMJ Open, 10(7), e036923. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2020-036923</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r7">
    <mixed-citation>Kellezi, B., Wakefield, J. R. H., Stevenson, C., McNamara, N., Mair, E., Bowe, M., Wilson, I., &amp; Halder, M. M. (2019). The social cure of social prescribing: A mixed-methods study on the benefits of social connectedness on quality and effectiveness of care provision. BMJ Open, 9(11), e033137. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-033137</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r8">
    <mixed-citation>Leavell, M. A., Leiferman, J. A., Gascon, M., Braddick, F., Gonzalez, J. C., &amp; Litt, J. S. (2019). Nature-Based Social Prescribing in Urban Settings to Improve Social Connectedness and Mental Well-being: A Review. Current Environmental Health Reports, 6(4), 297-308. https://doi.org/10.1007/s40572-019-00251-7</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r9">
    <mixed-citation>Lee, H., Koh, S. B., Jo, H. S., Lee, T. H., Nam, H. K., Zhao, B., Lim, S., Lim, J. A., Lee, H. H., Hwang, Y. S., Kim, D. H., &amp; Nam, E. W. (2023). Global Trends in Social Prescribing: Web-Based Crawling Approach. Journal of Medical Internet Research, 25, e46537. https://doi.org/10.2196/46537</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r10">
    <mixed-citation>McSwiggan, E., Donaghy, E., Gulland, J., O’Donnell, A., &amp; W. Mercer, S. (2025). The Role of Place in Social Prescribing: A State‐of‐the‐Art Literature Review. Health &amp; Social Care in the Community, 2025(1), 9920046. https://doi.org/10.1155/hsc/9920046</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r11">
    <mixed-citation>Moffatt, S., Steer, M., Lawson, S., Penn, L., &amp; O’Brien, N. (2017). Link Worker social prescribing to improve health and well-being for people with long-term conditions: Qualitative study of service user perceptions. BMJ Open, 7(7), e015203. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2016-015203</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r12">
    <mixed-citation>Morse, D. F., Sandhu, S., Mulligan, K., Tierney, S., Polley, M., Chiva Giurca, B., Slade, S., Dias, S., Mahtani, K. R., Wells, L., Wang, H., Zhao, B., De Figueiredo, C. E. M., Meijs, J. J., Nam, H. K., Lee, K. H., Wallace, C., Elliott, M., Mendive, J. M., … Husk, K. (2022). Global developments in social prescribing. BMJ Global Health, 7(5), e008524. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2022-008524</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r13">
    <mixed-citation>Muhl, C., Mulligan, K., Bayoumi, I., Ashcroft, R., &amp; Godfrey, C. (2023). Establishing internationally accepted conceptual and operational definitions of social prescribing through expert consensus: A Delphi study. BMJ Open, 13(7), e070184. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2022-070184</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r14">
    <mixed-citation>Oster, C., Skelton, C., Leibbrandt, R., Hines, S., &amp; Bonevski, B. (2023). Models of social prescribing to address non-medical needs in adults: A scoping review. BMC Health Services Research, 23(1), 642. https://doi.org/10.1186/s12913-023-09650-x</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r15">
    <mixed-citation>Paquet, C., Whitehead, J., Shah, R., Adams, A. M., Dooley, D., Spreng, R. N., Aunio, A.-L., &amp; Dubé, L. (2023). Social Prescription Interventions Addressing Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Meta-Review Integrating On-the-Ground Resources. Journal of Medical Internet Research, 25, e40213. https://doi.org/10.2196/40213</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r16">
    <mixed-citation>Pescheny, J. V., Pappas, Y., &amp; Randhawa, G. (2018). Facilitators and barriers of implementing and delivering social prescribing services: A systematic review. BMC Health Services Research, 18(1), 86. https://doi.org/10.1186/s12913-018-2893-4</mixed-citation>
   </ref>
   <ref id="r17">
    <mixed-citation>World Health Organization. (2022). A toolkit on how to implement social prescribing. World Health Organization Regional Office for the Western Pacific. https://www.who.int/publications/i/item/9789290619765</mixed-citation>
   </ref>
  </ref-list>
 </back>
</article>
