Isparta Okulu’ndan Kavram Birliği Çağrısı: Yazın İncelemesi Terimleri

Bu makale, Türkçe akademik yazında yazın incelemesi terimlerinde yaşanan kavramsal belirsizlikleri ele alarak tutarlı terim önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Yazın incelemesi, bir konudaki mevcut bilimsel verilerin tamamını detaylıca incelemek, verileri haritalandırmak, boşlukları belirlemek ve yeni sorular oluşturmak için kullanılan temel bir yöntemdir. Ancak, “derleme”, “literatür taraması” ve “yazın incelemesi” gibi terimlerin farklı kullanımları bilimsel iletişimde tutarsızlığa sebep olmaktadır. Bu çalışmada, sosyo-bilişsel yaklaşım benimsenerek, İngilizce kavramların uygun şekilde Türkçeleştirilmesi önerilmektedir. Bu kapsamda “traditional literature review” için “geleneksel yazın incelemesi”, “systematic literature review” için “sistematik yazın incelemesi”, “rapid literature review” için “hızlı yazın incelemesi”, “systematic scoping review” için “sistematik kapsam incelemesi”, “umbrella review” için “şemsiye yazın incelemesi”, “qualitative literature review” için “nitel yazın incelemesi”, ve “integrated review” için “bütünleşik yazın incelemesi” önerilmektedir. Çalışmada bu terimlerin uluslararası rehberlerle uyumlu olduğu vurgulanarak, tutarlı kullanımın bilimsel şeffaflığı ve disiplinler arası iletişimi güçlendireceği savunulmaktadır. Bu çalışma terimlerin tutarlılığını teşvik ederek, Türkiye’de daha sağlam ve iletişim odaklı bir akademik ortamın oluşmasına katkı sağlamaktadır.

This article seeks to clarify the conceptual ambiguities surrounding literature review terminology within Turkish academic discourse and proposes a coherent framework for consistent usage. As a foundational method in scientific inquiry, literature review serves critical functions, including critically reviewing and mapping existing evidence, identifying research gaps, and generating novel questions. However, terminological inconsistencies, particularly in the use of expressions such as “review,” “literature review,” and “literature survey,” hinder scientific communication and methodological clarity. To address this issue, the study adopts a socio-cognitive approach to the Turkish adaptation of English-language concepts, emphasising semantic precision and contextual relevance. Accordingly, it recommends the following standardised terms: geleneksel yazın incelemesi (traditional literature review), sistematik yazın incelemesi (systematic literature review), hızlı yazın incelemesi (rapid literature review), sistematik kapsam incelemesi (systematic scoping review), şemsiye yazın incelemesi (umbrella review), nitel yazın incelemesi (qualitative literature review), and bütünleşik yazın incelemesi (integrated review). The proposed terminology aligns with international methodological guidelines and aims to enhance scientific transparency and interdisciplinary dialogue. By fostering terminological consistency, the study contributes to the development of a more robust and communicative academic environment in Türkiye.