Cilt 6 • Sayı 1 • 2026 • Erken Görünüm Açık Erişim

Bioaerosols in Healthcare Facilities: A Bibliometric and Visual Mapping Analysis

Sağlık Kuruluşlarında Biyoaerosoller: Bibliyometrik ve Görsel Haritalama Analizi
Anahtar Kelimeler
Yazar
1
Öğr. Gör. Mustafa Zeybek
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi
Makale TürüAraştırma Makalesi
Yayın DiliEnglish
Sayfa Aralığı44-54
Yayın TarihiErken Görünüm
Geliş Tarihi26.10.2026
Kabul Tarihi14.11.2026

Abstract

Introduction: This study aims to examine the global development of scientific research on bioaerosols in healthcare institutions using bibliometric methods and to reveal the structural characteristics of the field. Materials and methods: Based on the Web of Science Core Collection database, 412 publications were identified using selected keywords related to healthcare facilities and bioaerosols. According to inclusion criteria, 368 publications covering the period 1968–2025 were analyzed. Bibliometric and visual mapping analyses were employed to evaluate countries’ scientific productivity, collaboration networks, leading journals, keyword patterns, conceptual clusters, and thematic shifts. Results: The findings indicate that China, the United States, and the United Kingdom stand out in terms of publication productivity, with the United States at the center of international collaboration. Key concepts in the field include bioaerosol, hospital, bacteria, fungi, COVID-19, indoor air quality, airborne transmission, and SARS-CoV-2. Thematic analyses show that research has evolved around interconnected themes such as microbial air quality, hospital infections, ventilation, viral transmission, and occupational exposure. Over time, the focus has shifted from basic air sampling and microbiological monitoring studies to hospital infections and viral transmission, and more recently to advanced approaches such as particulate matter characterization and DNA sequencing. Conclusion: In conclusion, bioaerosol research in healthcare institutions represents a multidisciplinary and emerging field that integrates microbiology, infection control, environmental sciences, and indoor air quality.

Öz

Bu çalışma, sağlık kuruluşlarında biyoaerosoller üzerine yayımlanan bilimsel araştırmaların küresel gelişimini bibliyometrik yöntemlerle incelemeyi ve alanın yapısal özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Web of Science Core Collection veri tabanında sağlık kuruluşları ve biyoaerosollerle ilişkili seçilmiş anahtar kelimeler kullanılarak 412 yayına ulaşılmıştır. Dahil edilme kriterlerinin uygulanmasının ardından 1968–2025 dönemini kapsayan 368 yayın analiz edilmiştir. Ülkelerin bilimsel üretkenliği, iş birliği ağları, önde gelen dergiler, anahtar kelime örüntüleri, kavramsal kümeler ve tematik değişimler bibliyometrik ve görsel haritalama yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Çin, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık yayın üretkenliğinde öne çıkarken, Amerika Birleşik Devletleri uluslararası iş birliği ağının merkezinde yer almaktadır. Biyoaerosol, hastane, bakteri, mantar, COVID-19, iç ortam hava kalitesi, hava yoluyla bulaş ve SARS-CoV-2 temel kavramlar arasındadır. Araştırma odağının zaman içinde temel hava örnekleme ve mikrobiyolojik izleme çalışmalarından hastane enfeksiyonları ve viral bulaşa, son dönemde ise partikül madde karakterizasyonu ve DNA dizileme gibi ileri yaklaşımlara kaydığı görülmüştür. Sonuç: Sağlık kuruluşlarında biyoaerosol araştırmaları mikrobiyoloji, enfeksiyon kontrolü, çevre bilimleri ve iç ortam hava kalitesini bir araya getiren çok disiplinli ve gelişmekte olan bir araştırma alanıdır.

Genişletilmiş Özet

Amaç: Biyoaerosoller, bakteri, virüs, mantar ve diğer biyolojik materyalleri içerebilen, havada asılı kalan parçacıklardır. Sağlık kuruluşlarında hastalar, sağlık çalışanları ve ziyaretçiler aynı kapalı ortamları paylaşmakta; tıbbi işlemler, havalandırma sistemleri ve insan faaliyetleri havadaki mikroorganizmaların yayılımını etkileyebilmektedir. Bağışıklığı baskılanmış hastalar ve mesleki olarak maruziyet yaşayan çalışanlar açısından bu durum enfeksiyon kontrolü ile iç ortam hava kalitesinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Konuya ilişkin araştırmalar mikrobiyoloji, enfeksiyon önleme, çevre sağlığı, mühendislik ve iş sağlığı disiplinlerine dağılmaktadır. Bununla birlikte sağlık kuruluşlarında biyoaerosoller üzerine yayımlanan çalışmaların ülkelere göre dağılımını, uluslararası araştırma ilişkilerini ve bilimsel temaların zaman içerisindeki değişimini bir arada değerlendiren bir haritalama yaklaşımına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sağlık kuruluşlarında biyoaerosollere ilişkin bilimsel yayınların küresel gelişimini bibliyometrik göstergeler ve görsel haritalama teknikleriyle incelemek, alanın kavramsal yapısını ve araştırma eğilimlerini ortaya koymaktır.
Yöntem: Veri kaynağı olarak Web of Science Core Collection kullanılmıştır. Tarama stratejisinde sağlık kuruluşlarını tanımlayan hospital, healthcare facility ve healthcare setting gibi ifadeler, bioaerosol, biological aerosol ve microbial aerosol terimleriyle Boole işleçleri kullanılarak birleştirilmiştir. Veteriner hastaneleri ve hayvan hastaneleri kapsam dışı bırakılmıştır. İlk taramada 412 kayıt elde edilmiş; belge türü açısından özgün araştırma makalesi ve derleme ile sınırlandırma yapıldığında 392 kayıt, İngilizce yayımlanma ölçütü uygulandığında 386 kayıt kalmıştır. Veri toplama sırasında 2026 yılı henüz tamamlanmadığından bu yıldaki yayınlar da dışlanmış ve 1968–2025 yıllarını kapsayan 368 yayın analiz edilmiştir. Uluslararası iş birliği, ortak yazarlık ilişkileri ve anahtar kelime birliktelikleri VOSviewer aracılığıyla incelenmiştir. R ortamında bibliometrix paketi ve Biblioshiny arayüzü kullanılarak yayın dağılımları, tematik değişim ve kavramsal yapı analizleri gerçekleştirilmiştir. Yayın sayısı, atıf sayısı, toplam bağlantı gücü, dergi dağılımı ve anahtar kelime sıklıkları değerlendirilmiştir. Çalışma yalnızca İngilizce ve Web of Science kapsamında dizinlenen yayınlarla sınırlıdır; bu nedenle diğer dillerde ve veri tabanlarında yayımlanan çalışmalar sonuçlarda temsil edilmeyebilir. Kamuya açık bibliyografik veriler kullanıldığı ve insan veya hayvan katılımcılara yer verilmediği için etik kurul onayı gerekmemiştir.
Bulgular: Ülkelerin bilimsel üretkenliği incelendiğinde Çin 74 yayın, Amerika Birleşik Devletleri 73 yayın, Birleşik Krallık ve İran ise 35’er yayın ile öne çıkmıştır. Çin kaynaklı yayınların 1816 atıfı ve 21 toplam bağlantı gücü bulunurken Amerika Birleşik Devletleri 3257 atıf ve 43 toplam bağlantı gücü ile uluslararası iş birliği ağında merkezi bir konuma yerleşmiştir. Birleşik Krallık 1587 atıf ve 27 toplam bağlantı gücüyle önemli bir diğer merkezdir. Kanada, İtalya ve Hindistan da farklı araştırma gruplarını bağlayan ülkeler arasında görülmüştür. Dergiler açısından Journal of Hospital Infection 18, Indoor and Built Environment 15, Building and Environment ile Indoor Air 11’er ve American Journal of Infection Control 10 yayınla ön plana çıkmıştır. Yayınların enfeksiyon kontrolü ile bina ve çevre bilimlerini odağa alan dergilere dağılması araştırma alanının çok disiplinli niteliğini göstermektedir. En sık kullanılan anahtar kelimeler bioaerosol, bioaerosols, hospital, bacteria, fungi, COVID-19, indoor air, indoor air quality, airborne transmission ve SARS-CoV-2 olmuştur. Anahtar kelime ağında mikrobiyal yük, dezenfeksiyon ve hastane enfeksiyonları; COVID-19, SARS-CoV-2, havayoluyla bulaş ve havalandırma; parçacık özellikleri, hava kirliliği, örnekleme ve mesleki maruziyet gibi ilişkili kümeler belirlenmiştir. Tematik gelişim haritasında 1968–2009 döneminde havadaki bakteriler, biyoaerosoller, iç ortam havası ve hava örnekleme konularının ağırlık taşıdığı; 2010–2019 döneminde nozokomiyal enfeksiyonlar, MRSA, influenza virüsü ve bulaş yollarının daha fazla öne çıktığı görülmüştür. 2020 sonrasında partikül madde, DNA dizileme ve hedefe yönelik enfeksiyon kontrolüne yönelik araştırmaların önemi artmıştır. Çoklu Uyum Analizi ile oluşturulan kavramsal haritada ilk iki boyut sırasıyla varyansın yüzde 26,52’sini ve yüzde 18,70’ini, birlikte yüzde 45,22’sini açıklamıştır. Kavramların dağılımı maruziyet ve bulaş konularını, iç ortam hava kalitesi ve mikrobiyal yük konularından ayrıştırırken aralarındaki bağlantıları da ortaya koymuştur.
Sonuç: Sağlık kuruluşlarında biyoaerosol araştırmaları, temel hava örnekleme ve mikrobiyolojik izleme yaklaşımından havalandırma, viral bulaş, partikül madde karakterizasyonu, moleküler yöntemler ve mesleki maruziyeti kapsayan daha bütünleşik bir çerçeveye doğru gelişmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslararası ortaklıklardaki merkezi konumu, Çin ve İran’ın yayın üretkenliği ve çalışmaların farklı disiplinlere ait dergilerde yer alması alanın çok yönlü karakterini güçlendirmektedir. Bulgular, sağlık kuruluşlarının iç ortamlarında biyoaerosol kaynaklı riskleri azaltmak amacıyla mikrobiyal izleme, enfeksiyon kontrolü, dezenfeksiyon, havalandırma performansı ve çalışan maruziyetinin birlikte ele alınmasına işaret etmektedir. Gelecek araştırmalarda mikrobiyal toplulukların yapısı, patojenite, antimikrobiyal direnç ve mühendislik kontrollerinin birlikte değerlendirilmesi, uygulamaya dönük kanıtların gelişmesini destekleyebilir.

Beyanlar

Araştırma ve Yayın Etiği Beyanı
In this study, research and publication ethics principles have been followed, and the standards established by COPE (Committee on Publication Ethics) have been observed.
Etik Kurul Beyanı
This study does not fall within the scope of studies requiring ethics committee approval.

Kaynakça 25

  1. Abu-Rub, L. I., Johar, A. R. A., Al Mana, H., Abdelrahman, H. A., Althani, A. A., Qotba, H., Yassine, H. M., & Eltai, N. O. (2023). Bacterial indoor air contaminations in hospitals in MENA region: A systematic review. International Journal of Environmental Health Research, 33(12), 1218–1232. https://doi.org/10.1080/09603123.2022.2083087
  2. Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959–975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
  3. Beggs, C., Knibbs, L. D., Johnson, G. R., & Morawska, L. (2015). Environmental contamination and hospital-acquired infection: Factors that are easily overlooked. Indoor Air, 25(5), 462–474. https://doi.org/10.1111/ina.12170
  4. Can-Güven, E. (2022). The current status and future needs of global bioaerosol research: A bibliometric analysis. International Journal of Environmental Science and Technology, 19(8), 7857–7868. https://doi.org/10.1007/s13762-021-03683-7
  5. Dai, R., Liu, S., Li, Q., Wu, H., Wu, L., & Ji, C. (2021). A systematic review and meta-analysis of indoor bioaerosols in hospitals: The influence of heating, ventilation, and air conditioning. PLOS ONE, 16(12), e0259996. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0259996
  6. Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
  7. Fabian, P., McDevitt, J. J., DeHaan, W. H., Fung, R. O., Cowling, B. J., Chan, K. H., Leung, G. M., & Milton, D. K. (2008). Influenza virus in human exhaled breath: An observational study. PLOS ONE, 3(7), e2691. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0002691
  8. Fennelly, K. P., Martyny, J. W., Fulton, K. E., Orme, I. M., Cave, D. M., & Heifets, L. B. (2004). Cough-generated aerosols of Mycobacterium tuberculosis: A new method to study infectiousness. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 169(5), 604–609. https://doi.org/10.1164/rccm.200308-1101OC
  9. Ibrahim, F., Samsudin, E. Z., Ishak, A. R., & Sathasivam, J. (2022). Hospital indoor air quality and its relationships with building design, building operation, and occupant-related factors: A mini-review. Frontiers in Public Health, 10, 1067764. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1067764
  10. Jia, Y., Chen, Y., Yan, P., & Huang, Q. (2021). Bibliometric analysis on global research trends of airborne microorganisms in recent ten years (2011–2020). Aerosol and Air Quality Research, 21(2), 200497. https://doi.org/10.4209/aaqr.2020.07.0497
  11. Li, Y., Leung, G. M., Tang, J. W., Yang, X., Chao, C. Y. H., Lin, J. Z., Lu, J. W., Nielsen, P. V., Niu, J., Qian, H., Sleigh, A. C., Su, H.-J. J., Sundell, J., Wong, T. W., & Yuen, P. L. (2007). Role of ventilation in airborne transmission of infectious agents in the built environment—A multidisciplinary systematic review. Indoor Air, 17(1), 2–18. https://doi.org/10.1111/j.1600-0668.2006.00445.x
  12. Montazeri, A., Zandi, H., Teymouri, F., Soltanianzadeh, Z., Jambarsang, S., & Mokhtari, M. (2020). Microbiological analysis of bacterial and fungal bioaerosols from burn hospital of Yazd (Iran) in 2019. Journal of Environmental Health Science and Engineering, 18(2), 1121–1130. https://doi.org/10.1007/s40201-020-00531-7
  13. Morawska, L. (2005). Droplet fate in indoor environments, or can we prevent the spread of infection? In Indoor Air 2005: Proceedings of the 10th International Conference on Indoor Air Quality and Climate (pp. 9–23). Tsinghua University Press.
  14. Prussin, A. J., & Marr, L. C. (2015). Sources of airborne microorganisms in the built environment. Microbiome, 3(1), 78. https://doi.org/10.1186/s40168-015-0144-z
  15. Siegel, J. D., Rhinehart, E., Jackson, M., & Chiarello, L. (2007). 2007 guideline for isolation precautions: Preventing transmission of infectious agents in health care settings. American Journal of Infection Control, 35(10), S65–S164. https://doi.org/10.1016/j.ajic.2007.10.007
  16. Srikanth, P., Sudharsanam, S., & Steinberg, R. (2008). Bio-aerosols in indoor environment: Composition, health effects and analysis. Indian Journal of Medical Microbiology, 26(4), 302–312. https://doi.org/10.1016/S0255-0857(21)01805-3
  17. Stockwell, R. E., Ballard, E. L., O'Rourke, P., Knibbs, L. D., Morawska, L., & Bell, S. C. (2019). Indoor hospital air and the impact of ventilation on bioaerosols: A systematic review. Journal of Hospital Infection, 103(2), 175–184. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2019.06.016
  18. Tang, J. W., Li, Y., Eames, I., Chan, P. K. S., & Ridgway, G. L. (2006). Factors involved in the aerosol transmission of infection and control of ventilation in healthcare premises. Journal of Hospital Infection, 64(2), 100–114. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2006.05.022
  19. Van Eck, N. J., & Waltman, L. (2010). Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping. Scientometrics, 84(2), 523–538. https://doi.org/10.1007/s11192-010-0146-3
  20. Wei, X., Ma, X., Tian, F., Wei, Z., Zhang, L., & Hu, K. (2024). Sampling and analysis methods of air-borne microorganisms in hospital air: A review. BioTechniques, 76(8), 395–404. https://doi.org/10.1080/07366205.2024.2372939
  21. Genişletilmiş Özet
  22. Amaç: Biyoaerosoller, bakteri, virüs, mantar ve diğer biyolojik materyalleri içerebilen, havada asılı kalan parçacıklardır. Sağlık kuruluşlarında hastalar, sağlık çalışanları ve ziyaretçiler aynı kapalı ortamları paylaşmakta; tıbbi işlemler, havalandırma sistemleri ve insan faaliyetleri havadaki mikroorganizmaların yayılımını etkileyebilmektedir. Bağışıklığı baskılanmış hastalar ve mesleki olarak maruziyet yaşayan çalışanlar açısından bu durum enfeksiyon kontrolü ile iç ortam hava kalitesinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Konuya ilişkin araştırmalar mikrobiyoloji, enfeksiyon önleme, çevre sağlığı, mühendislik ve iş sağlığı disiplinlerine dağılmaktadır. Bununla birlikte sağlık kuruluşlarında biyoaerosoller üzerine yayımlanan çalışmaların ülkelere göre dağılımını, uluslararası araştırma ilişkilerini ve bilimsel temaların zaman içerisindeki değişimini bir arada değerlendiren bir haritalama yaklaşımına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sağlık kuruluşlarında biyoaerosollere ilişkin bilimsel yayınların küresel gelişimini bibliyometrik göstergeler ve görsel haritalama teknikleriyle incelemek, alanın kavramsal yapısını ve araştırma eğilimlerini ortaya koymaktır.
  23. Yöntem: Veri kaynağı olarak Web of Science Core Collection kullanılmıştır. Veri tabanı taraması 6 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Tarama stratejisinde sağlık kuruluşlarını tanımlayan hospital, healthcare facility ve healthcare setting gibi ifadeler, bioaerosol, biological aerosol ve microbial aerosol terimleriyle Boole işleçleri kullanılarak birleştirilmiştir. Veteriner hastaneleri ve hayvan hastaneleri kapsam dışı bırakılmıştır. İlk taramada 412 kayıt elde edilmiş; belge türü açısından özgün araştırma makalesi ve derleme ile sınırlandırma yapıldığında 392 kayıt, İngilizce yayımlanma ölçütü uygulandığında 386 kayıt kalmıştır. Veri toplama sırasında 2026 yılı henüz tamamlanmadığından bu yıldaki yayınlar da dışlanmış ve 1968–2025 yıllarını kapsayan 368 yayın analiz edilmiştir. Uluslararası iş birliği, ortak yazarlık ilişkileri ve anahtar kelime birliktelikleri VOSviewer aracılığıyla incelenmiştir. R ortamında bibliometrix paketi ve Biblioshiny arayüzü kullanılarak yayın dağılımları, tematik değişim ve kavramsal yapı analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma yalnızca İngilizce ve Web of Science kapsamında dizinlenen yayınlarla sınırlıdır; bu nedenle diğer dillerde ve veri tabanlarında yayımlanan çalışmalar sonuçlarda temsil edilmeyebilir. Kamuya açık bibliyografik veriler kullanıldığı ve insan veya hayvan katılımcılara yer verilmediği için etik kurul onayı gerekmemiştir. Anahtar kelimeler bibliyografik kayıtlardaki özgün biçimleriyle korunmuş; tekil ve çoğul yazımlar ayrı değerlendirilmiştir. Tematik gelişim 1968–2009, 2010–2019 ve 2020–2025 dönemleri üzerinden betimsel olarak ele alınmıştır.
  24. Bulgular: Ülkelerin bilimsel üretkenliği incelendiğinde Çin 74 yayın, Amerika Birleşik Devletleri 73 yayın, Birleşik Krallık ve İran ise 35’er yayın ile öne çıkmıştır. Çin kaynaklı yayınların 1816 atıfı ve 21 toplam bağlantı gücü bulunurken Amerika Birleşik Devletleri 3257 atıf ve 43 toplam bağlantı gücü ile uluslararası iş birliği ağında merkezi bir konuma yerleşmiştir. Birleşik Krallık 1587 atıf ve 27 toplam bağlantı gücüyle önemli bir diğer merkezdir. Kanada, İtalya ve Hindistan da farklı araştırma gruplarını bağlayan ülkeler arasında görülmüştür. Dergiler açısından Journal of Hospital Infection 18, Indoor and Built Environment 15, Building and Environment ile Indoor Air 11’er ve American Journal of Infection Control 10 yayınla ön plana çıkmıştır. Yayınların enfeksiyon kontrolü ile bina ve çevre bilimlerini odağa alan dergilere dağılması araştırma alanının çok disiplinli niteliğini göstermektedir. En sık kullanılan anahtar kelimeler bioaerosol, bioaerosols, hospital, bacteria, fungi, COVID-19, indoor air, indoor air quality, airborne transmission ve SARS-CoV-2 olmuştur. Anahtar kelime ağında mikrobiyal yük, dezenfeksiyon ve hastane enfeksiyonları; COVID-19, SARS-CoV-2, havayoluyla bulaş ve havalandırma; parçacık özellikleri, hava kirliliği, örnekleme ve mesleki maruziyet gibi ilişkili kümeler belirlenmiştir. Tematik gelişim haritasında 1968–2009 döneminde havadaki bakteriler, biyoaerosoller, iç ortam havası ve hava örnekleme konularının ağırlık taşıdığı; 2010–2019 döneminde nozokomiyal enfeksiyonlar, MRSA, influenza virüsü ve bulaş yollarının daha fazla öne çıktığı görülmüştür. 2020 sonrasında partikül madde, DNA dizileme ve hedefe yönelik enfeksiyon kontrolüne yönelik araştırmaların önemi artmıştır. Çoklu Uyum Analizi ile oluşturulan kavramsal haritada ilk iki boyut sırasıyla varyansın yüzde 26,52’sini ve yüzde 18,70’ini, birlikte yüzde 45,22’sini açıklamıştır. Kavramların dağılımı maruziyet ve bulaş konularını, iç ortam hava kalitesi ve mikrobiyal yük konularından ayrıştırırken aralarındaki bağlantıları da ortaya koymuştur.
  25. Sonuç: Sağlık kuruluşlarında biyoaerosol araştırmaları, temel hava örnekleme ve mikrobiyolojik izleme yaklaşımından havalandırma, viral bulaş, partikül madde karakterizasyonu, moleküler yöntemler ve mesleki maruziyeti kapsayan daha bütünleşik bir çerçeveye doğru gelişmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslararası ortaklıklardaki merkezi konumu, Çin ve İran’ın yayın üretkenliği ve çalışmaların farklı disiplinlere ait dergilerde yer alması alanın çok yönlü karakterini güçlendirmektedir. Bulgular, sağlık kuruluşlarının iç ortamlarında biyoaerosol kaynaklı riskleri azaltmak amacıyla mikrobiyal izleme, enfeksiyon kontrolü, dezenfeksiyon, havalandırma performansı ve çalışan maruziyetinin birlikte ele alınmasına işaret etmektedir. Gelecek araştırmalarda mikrobiyal toplulukların yapısı, patojenite, antimikrobiyal direnç ve mühendislik kontrollerinin birlikte değerlendirilmesi, uygulamaya dönük kanıtların gelişmesini destekleyebilir.

Bu Sayıdaki Diğer Makaleler

Sayının tümü
Atıf metni panoya kopyalandı!