Amaç: Biyoaerosoller, bakteri, virüs, mantar ve diğer biyolojik materyalleri içerebilen, havada asılı kalan parçacıklardır. Sağlık kuruluşlarında hastalar, sağlık çalışanları ve ziyaretçiler aynı kapalı ortamları paylaşmakta; tıbbi işlemler, havalandırma sistemleri ve insan faaliyetleri havadaki mikroorganizmaların yayılımını etkileyebilmektedir. Bağışıklığı baskılanmış hastalar ve mesleki olarak maruziyet yaşayan çalışanlar açısından bu durum enfeksiyon kontrolü ile iç ortam hava kalitesinin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Konuya ilişkin araştırmalar mikrobiyoloji, enfeksiyon önleme, çevre sağlığı, mühendislik ve iş sağlığı disiplinlerine dağılmaktadır. Bununla birlikte sağlık kuruluşlarında biyoaerosoller üzerine yayımlanan çalışmaların ülkelere göre dağılımını, uluslararası araştırma ilişkilerini ve bilimsel temaların zaman içerisindeki değişimini bir arada değerlendiren bir haritalama yaklaşımına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sağlık kuruluşlarında biyoaerosollere ilişkin bilimsel yayınların küresel gelişimini bibliyometrik göstergeler ve görsel haritalama teknikleriyle incelemek, alanın kavramsal yapısını ve araştırma eğilimlerini ortaya koymaktır.
Yöntem: Veri kaynağı olarak Web of Science Core Collection kullanılmıştır. Tarama stratejisinde sağlık kuruluşlarını tanımlayan hospital, healthcare facility ve healthcare setting gibi ifadeler, bioaerosol, biological aerosol ve microbial aerosol terimleriyle Boole işleçleri kullanılarak birleştirilmiştir. Veteriner hastaneleri ve hayvan hastaneleri kapsam dışı bırakılmıştır. İlk taramada 412 kayıt elde edilmiş; belge türü açısından özgün araştırma makalesi ve derleme ile sınırlandırma yapıldığında 392 kayıt, İngilizce yayımlanma ölçütü uygulandığında 386 kayıt kalmıştır. Veri toplama sırasında 2026 yılı henüz tamamlanmadığından bu yıldaki yayınlar da dışlanmış ve 1968–2025 yıllarını kapsayan 368 yayın analiz edilmiştir. Uluslararası iş birliği, ortak yazarlık ilişkileri ve anahtar kelime birliktelikleri VOSviewer aracılığıyla incelenmiştir. R ortamında bibliometrix paketi ve Biblioshiny arayüzü kullanılarak yayın dağılımları, tematik değişim ve kavramsal yapı analizleri gerçekleştirilmiştir. Yayın sayısı, atıf sayısı, toplam bağlantı gücü, dergi dağılımı ve anahtar kelime sıklıkları değerlendirilmiştir. Çalışma yalnızca İngilizce ve Web of Science kapsamında dizinlenen yayınlarla sınırlıdır; bu nedenle diğer dillerde ve veri tabanlarında yayımlanan çalışmalar sonuçlarda temsil edilmeyebilir. Kamuya açık bibliyografik veriler kullanıldığı ve insan veya hayvan katılımcılara yer verilmediği için etik kurul onayı gerekmemiştir.
Bulgular: Ülkelerin bilimsel üretkenliği incelendiğinde Çin 74 yayın, Amerika Birleşik Devletleri 73 yayın, Birleşik Krallık ve İran ise 35’er yayın ile öne çıkmıştır. Çin kaynaklı yayınların 1816 atıfı ve 21 toplam bağlantı gücü bulunurken Amerika Birleşik Devletleri 3257 atıf ve 43 toplam bağlantı gücü ile uluslararası iş birliği ağında merkezi bir konuma yerleşmiştir. Birleşik Krallık 1587 atıf ve 27 toplam bağlantı gücüyle önemli bir diğer merkezdir. Kanada, İtalya ve Hindistan da farklı araştırma gruplarını bağlayan ülkeler arasında görülmüştür. Dergiler açısından Journal of Hospital Infection 18, Indoor and Built Environment 15, Building and Environment ile Indoor Air 11’er ve American Journal of Infection Control 10 yayınla ön plana çıkmıştır. Yayınların enfeksiyon kontrolü ile bina ve çevre bilimlerini odağa alan dergilere dağılması araştırma alanının çok disiplinli niteliğini göstermektedir. En sık kullanılan anahtar kelimeler bioaerosol, bioaerosols, hospital, bacteria, fungi, COVID-19, indoor air, indoor air quality, airborne transmission ve SARS-CoV-2 olmuştur. Anahtar kelime ağında mikrobiyal yük, dezenfeksiyon ve hastane enfeksiyonları; COVID-19, SARS-CoV-2, havayoluyla bulaş ve havalandırma; parçacık özellikleri, hava kirliliği, örnekleme ve mesleki maruziyet gibi ilişkili kümeler belirlenmiştir. Tematik gelişim haritasında 1968–2009 döneminde havadaki bakteriler, biyoaerosoller, iç ortam havası ve hava örnekleme konularının ağırlık taşıdığı; 2010–2019 döneminde nozokomiyal enfeksiyonlar, MRSA, influenza virüsü ve bulaş yollarının daha fazla öne çıktığı görülmüştür. 2020 sonrasında partikül madde, DNA dizileme ve hedefe yönelik enfeksiyon kontrolüne yönelik araştırmaların önemi artmıştır. Çoklu Uyum Analizi ile oluşturulan kavramsal haritada ilk iki boyut sırasıyla varyansın yüzde 26,52’sini ve yüzde 18,70’ini, birlikte yüzde 45,22’sini açıklamıştır. Kavramların dağılımı maruziyet ve bulaş konularını, iç ortam hava kalitesi ve mikrobiyal yük konularından ayrıştırırken aralarındaki bağlantıları da ortaya koymuştur.
Sonuç: Sağlık kuruluşlarında biyoaerosol araştırmaları, temel hava örnekleme ve mikrobiyolojik izleme yaklaşımından havalandırma, viral bulaş, partikül madde karakterizasyonu, moleküler yöntemler ve mesleki maruziyeti kapsayan daha bütünleşik bir çerçeveye doğru gelişmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin uluslararası ortaklıklardaki merkezi konumu, Çin ve İran’ın yayın üretkenliği ve çalışmaların farklı disiplinlere ait dergilerde yer alması alanın çok yönlü karakterini güçlendirmektedir. Bulgular, sağlık kuruluşlarının iç ortamlarında biyoaerosol kaynaklı riskleri azaltmak amacıyla mikrobiyal izleme, enfeksiyon kontrolü, dezenfeksiyon, havalandırma performansı ve çalışan maruziyetinin birlikte ele alınmasına işaret etmektedir. Gelecek araştırmalarda mikrobiyal toplulukların yapısı, patojenite, antimikrobiyal direnç ve mühendislik kontrollerinin birlikte değerlendirilmesi, uygulamaya dönük kanıtların gelişmesini destekleyebilir.